Samenvatting
Leerlingenparticipatie in het voortgezet onderwijs kent allerlei vormen, van formele overleggen op schoolniveau tot informele gesprekken met een docent in de klas, van beoordelen van leraren tot deelname in commissies voor muziek, cultuur of sport. Vaak wordt aangenomen dat leerlingenparticipatie bijdraagt aan beter onderwijs en het leren van leerlingen. Om deze aanname te laten toetsen is op verzoek van de VO-Raad, Q5 en LAKS een onderzoek uitgevoerd op zeven scholen met uiteenlopende vormen van leerlingenparticipatie. Schoolleiders, docenten en leerlingen is gevraagd naar opvattingen, praktijken, ervaringen en effecten. Ook zijn documenten geanalyseerd en bijeenkomsten geobserveerd. Bij meer formele vormen van leerlingenparticipatie, zoals in een leerlingenraad, vertegenwoordigen de leerlingen die daaraan deelnemen meestal niet duidelijk alle leerlingen. De participerende leerlingen leren bepaalde inzichten en vaardigheden, leren docenten beter kennen en kunnen zich meer verbonden gaan voelen met de school. De overige leerlingen hebben vaak weinig weet van wat er gebeurt. Of het leren van de leerlingen erdoor wordt beïnvloed, hangt af van of er besluiten worden genomen die het onderwijs in de klassen en lessen direct raken. Leerlingenparticipatie die gaat over materiële voorzieningen of over muziek, cultuur of sport kan bijdragen aan het leefklimaat op school, maar het verband daarvan met de kwaliteit van onderwijs en leren is onduidelijk. Informele gesprekken van leerlingen met individuele docenten over hun onderwijs zijn een potentieel invloedrijke maar onderbenutte vorm van leerlingenparticipatie.

De realisatie hiervan hangt sterk af van de opvattingen en houdingen van de docenten. Veel docenten lijken er wel voor open te staan, maar er niet gemakkelijk toe te kunnen komen. Op de scholen is (nog) geen sprake van beleid ten aanzien van leerlingenparticipatie in de klas. De meeste docenten zouden het ondersteunen als dergelijk beleid er wel kwam. Een deel van hen laat merken dat ook bij henzelf een leerproces nodig is om met leerlingen zinvol en met succes over het onderwijs te kunnen praten en samen met hen keuzes te kunnen maken.

  Download het onderzoeksrapport (pdf)