Samenvatting
Dit is het verslag van een onderzoek naar de effecten van een training in metacognitieve vaardigheden op het probleemoplossen van leerlingen. Metacognitieve vaardigheden zijn vaardigheden op metaniveau waarmee leerlingen hun leren kunnen reguleren. Ze stellen leerlingen bijvoorbeeld in staat zich goed te oriënteren op een taak, een plan te maken of te evalueren en reflecteren bij het uitvoeren van een taak. Dergelijke vaardigheden zijn zeer belangrijk in het licht van de huidige aandacht voor zelfregulerend leren. Bovendien is uit onderzoek bekend dat goede metacognitieve vaardigheden een positief effect kunnen hebben op leerprestaties. Dergelijke vaardigheden blijken met name bruikbaar voor de uitvoering van toepassingsopgaven rekenen. Veel leerlingen lopen hierbij vast in hun manier van probleemoplossen. Dit maakt duidelijk dat er behoefte is aan een eenvoudige werkwijze waarop leerkrachten en leerlingen meer aandacht kunnen besteden aan metacognitieve vaardigheden in het rekenonderwijs. In het onderzoek zijn de effecten onderzocht van metacognitieve training in de klas en van een computerprogramma met metacognitieve hints. Hierbij werd aandacht besteed aan het oriënteren op een taak, het maken van een plan, evalueren van het antwoord en reflecteren op het leerproces volgens de stappen van een metacognitieve systematiek genaamd “de Takentrap”. Met behulp van de Takentrap leren leerlingen uit de bovenbouw hun aanpak bij rekenen bij te sturen door de metacognitieve lessen en de metacognitieve hints in het computerprogramma. Dit blijkt grote positieve effecten te hebben op het probleemoplossen van leerlingen. Bij zowel losstaande toepassing van de klassikale instructie als van het computerprogramma zijn gemiddelde tot grote effecten te zien op rekentoetsen met toepassingsopgaven. Hieruit blijkt dat metacognitieve vaardigheden waardevol zijn voor het stimuleren van rekenprestaties op de basisschool. Uit het onderzoek met een gecombineerd aanbod van beide facetten van de training blijkt echter dat bepaalde condities gewaarborgd moeten zijn voor effectieve uitvoering van metacognitieve training. In het rapport worden conclusies en praktische aanbevelingen besproken.

Download het onderzoeksrapport (pdf)