Titel	Scholen die werken aan burgerschap
Auteur(s)	Dr. C. Klaassen, Drs. S. Huwaë
Aanvrager	Stichting Sint Josephscholen, Nijmegen
Instelling en jaar	Pedagogiek en Onderwijskunde, Radboud Universiteit Nijmegen, 2006
ISBN	90-5750-096-5
Onderwijssector	Primair Onderwijs
Prijs	€ 15,--
Bestelwijze	Pedagogiek en Onderwijskunde, Radboud Universiteit Nijmegen. Montessorilaan 3. Postbus 9104. 6500HE Nijmegen. Tel. 024-3612585

Centrale vraag
Het onderzoek betreft een exploratief-beschrijvend onderzoek dat probeert een verkennend antwoord te geven op de volgende vragen van het Stichtingsbestuur:
a) Leidt datgene wat we aan sociale vorming doen tot de gewenste resultaten?
b) Hoe kunnen we het beste de effecten van onze inspanning op het gebied van sociale vorming van leerlingen vaststellen met het oog op de ontwikkeling en implementatie van een leerlingvolgsysteem op dit gebied?

De vraagstelling van de aanvrager is in dit onderzoek uiteengelegd in de volgende deelvragen:
a) Wat zijn de opvattingen van de te onderzoeken scholen over sociale vorming, burgerschap en sociale participatie?
b) Op welke wijze hebben zij hun opvattingen vertaald in schoolbeleid, didactische aanpak, schoolklimaat en betrokkenheid bij de schoolomgeving?
c) Op welke kennis, vaardigheden en attitudes richten scholen zich bij burgerschap en sociale competentieontwikkeling?
d) Welke indicatoren kunnen het beste de ontwikkeling van burgerschap en sociale competenties van leerlingen aantonen?
e) Op welke wijze proberen de basisscholen de effecten van burgerschapsvorming en sociale competentieontwikkeling vast te stellen?
f) Hoe kunnen de vastgestelde effecten van burgerschapsvorming en sociale competentie-ontwikkeling in een leerlingvolgsysteem ondergebracht worden?

Er is gekozen voor een onderzoeksopzet waarbij meerdere methoden gecombineerd worden om zo vanuit verschillende databronnen de problematiek te kunnen beschrijven. Door meerdere methoden (literatuurstudie, interviews, inhoudsanalyse en vragenlijstonderzoek) en databronnen te hanteren is een rijker empirisch en meer valide beeld verkregen over de feitelijke schoolse praktijken, inzichten en ervaringen op dit gebied.

Belangrijkste conclusies
Recentelijk is er veel aandacht voor de betekenis van het onderwijs voor de burgerschapsvorming van leerlingen, niet alleen vanwege de identiteitsontwikkeling van leerlingen maar vooral vanwege de noodzaak van sociale integratie en sociale cohesie in de samenleving. Scholen hebben met beide van doen. Tot voor kort lag in het basisonderwijs vooral de nadruk op de sociale competentieontwikkeling van leerlingen. Deze was voor een groot deel gericht op de intrapersoonlijke en interpersoonlijke ontwikkeling van leerlingen.
Uit het in deze tijd (2006) uitgevoerde onderzoek komt dit duidelijk naar voren. De aandacht voor de macro-samenleving, dat wil zeggen de gerichtheid op de onderlinge verhoudingen tussen maatschappelijke groepen, de sociale cohesie in de maatschappij, de democratische rechtsstaat, de civil society en het gebied van waarden en normen komt in de bestudeerde onderwijspraktijken nog niet sterk aan bod. Nodig is een accentverschuiving die verder gaat dan overwegend aandacht voor de sociale ontwikkeling van het individu en de toerusting voor het interpersoonlijk functioneren. Sociaal competent gedrag is natuurlijk een voorwaarde voor adequate sociale relaties tussen mensen op micro- en mesoniveau en voor sociale cohesie op het macroniveau van de samenleving. Maar de voorbereiding op de grotere maatschappij vereist meer. De ontwikkeling van sociaal competent gedrag (bijvoorbeeld voor zichzelf opkomen, conflicten hanteren) kan in menig opzicht beschouwd worden als een goede voorbereiding op en voorwaarde voor sociale participatie en het actief kunnen functioneren in een aantal voor burgerschap typische situaties.

Gebruik van de brochure
Docenten basisonderwijs, schoolbesturen, schooldirecties, betrokkenen bij onderwijsbeleid, ouders.